Esas Mukavele

 2023 yılında İstanbul Barosu'nda düzenlenen Tahkimde Güncel Gelişmeler Sempozyumu'nda sunduğum tebliğe dayanan "Şirketler Hukuku İhtilaflarında Tahkim: Rüzgâr Tersine Dönerken" başlıklı makale, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi'nin Aralık 2024 sayısında yayınlandı . Bu makalede anonim şirket genel kurul kararlarının hükümsüzlüğü ihtilafları örneği üzerinden korporatif nitelikteki şirketler hukuku uyuşmazlıklarında tahkime elverişliliği reddeden geleneksel yaklaşımın hâkimiyetinin; karşılaştırmalı hukuk, öğreti, uygulama ve içtihattaki gelişmelerle nasıl kırılmaya başladığını ele alıyorum. Gelinen noktada, şirketler hukuku ihtilaflarında tahkimin önünün açılmasının yalnızca ilgi duyulan veya arzu edilen değil, gerçekleşmesi muhtemel bir gelişme olarak da nitelenmesi mümkün gözüküyor.

"Anonim Şirketin Temsili" başlıklı doktora tezim, Eylül ayında kitap yayınlandı . Kitapta anonim şirketin temsiline dair temel esasları; organsal ve iradi temsil yetkisinin kazanılması, kapsamı ve sınırlarının ileri sürülebilirliğini ele alıyor, anonim şirketin temsilinde bazı özel durumları (kayyım tarafından temsil, pasif temsil vb.) inceliyorum. Kitabın son bölümünde anonim şirketin temsiline hâkim organsal temsil yetkisinin genişliği esasına ve Türk Ticaret Kanunu'nun temsile ilişkin mevcut hükümlerine yönelik eleştiriler ile organsal temsil yetkisinin tüm sınırlarının tescil edilebilmesine dayanan yeni bir sistem önerisi yer alıyor.

Giriş Aslında kanun değişikliği gündemini/tekliflerini ilk planda uzaktan takip etmeyi tercih ederim. Çünkü tasarı değişebilir ya da tamamen rafa kalkabilir ve kanunlaşma süreci ve sonrasında ilgili düzenleme üzerine çokça yazılır. Bu yüzden de yeni ve güncelliğini koruyacak bir şeyler söylemek çoğu zaman güçtür. Dün Türk Ticaret Kanunu (TK) da dahil çeşitli kanunlarda değişiklik için verilen teklifi görünce -kaideyi bozmayacağına güvenle- bu defalık istisna niteliğinde bir yazı kaleme almakta mahzur görmedim. Bunda değişikliklerden birinin doktora tez konumla irtibatlı olması sebebiyle gelişmeyi yakından takibimin zorunlu olması yanında değişiklik önerilerinden birkaçının yerindeliği hakkında şüpheye düşmem de etkili oldu. Böylece Blog’un uzun süreli sessizliğinden, bu sükutun mazereti/bahanesi olan tez çalışmasından götürmeyen bir çıkış kapısı bulduğumu umuyorum. “ Türk Ticaret Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi ” başlıklı Teklif çok sayıda kanu...

Prof. Dr. Tuğrul Ansay Anısına Prof. Dr. Tuğrul Ansay'ı iki sene önce bugün kaybetmiştik. Ben Tuğrul Hoca'nın öğrencisi ya da asistanı olamadım. Ama asistanlığa başladığım dönemde Hoca kurucu dekanı olduğu Koç Üniversitesi Hukuk Fakültesi'ne arada sırada uğruyor, çalışmalarına ve genç araştırmacılarla diyaloguna ilerleyen yaşına rağmen her zamanki enerjisiyle devam ediyordu. Tuğrul Hoca bir sohbetimizde ABD'deki çalışmalarından bahsederken bu dönemde milletlerarası siyasî gelişmeleri de yakından takip ettiğini, bu konudaki etkinliklere katıldığını hatta Türk-Amerikan ilişkileri hakkında New York Times'a bir mektup yolladığını belirtmişti. Önceki sene Hoca'nın anısına düzenlenecek sempozyum hazırlıklarında bu konuşma aklıma geldi ve Ayşegül Kula'nın  da yardımıyla NYT arşivinden metne ulaşmamız ve sempozyumda paylaşmamız mümkün oldu. Hoca 1957 tarihli mektubunda Türkiye'nin Orta Doğu'da ve ABD-Rusya rekabetindeki stratejik önemine dikkat çekiyor, ABD...

Dr. Öğr. Üyesi Cem Veziroğlu ile birlikte kaleme aldığımız "The Climate Crisis and Private Companies: How to Address the Sustainability Arbitrage Problem" başlıklı makale, European Business Organization Law Review Aralık 2023 sayısında yayınlandı . Makalede sürdürülebilirlik açısından halka açık şirketlere odaklanan şirketler hukuku ve kurumsal yönetim yaklaşımlarının iklim değişikliğine sebebiyet veren faaliyeti kapalı şirketlere kaydırarak sürdürülebilirlik arbitrajı olarak isimlendirdiğimiz soruna zemin hazırlamasını ele alıyoruz.

"Şirketler Hukuku İhtilaflarında Çok Taraflı Tahkim ve Bu İhtilaflar İçin Tamamlayıcı Tahkim Kuralları Önerisi" başlıklı makalem, Tahkim Okulu Paneller Serisi'nin 3. cildinde yayınlandı. Bu çalışmada şirketler hukuku ihtilaflarında çok taraflı tahkime uygun bir usulün nasıl tasarlanabileceğini ele alıyorum. Çalışmanın sonunda bu çerçevede kaleme aldığım ve tahkim kurumlarının mevcut tahkim kurallarını şirketler hukuku ihtilafları açısından destekleyecek tamamlayıcı tahkim kuralları önerisi de yer alıyor.

Koç Üniversitesi Hukuk Fakültesi tarafından Prof. Dr. Tuğrul Ansay anısına düzenlenen Ticaret Hukuku Genç Akademisyenler Sempozyumu'nda sunulan tebliğler temel alınarak hazırlanan çalışmalardan oluşan kitap yayımlandı . Editörlüğünü Dr. Öğr. Üyesi Emek Toraman Çolgar ve Dr. Öğr. Cem Veziroğlu ile birlikte üstlendiğimiz kitapta anonim şirketler hukukunun gelecek on senesi temasıyla bağlantılı on makale yer alıyor. 

Prof. Dr. Tuğrul Ansay anısında düzenlenen sempozyumda Dr. Öğr. Üyesi Cem Veziroğlu ile sunduğumuz tebliğe dayanan "Sürdürülebilirlik ve Şirketlerin Kamuyu Aydınlatma Yükümlülüğü" başlıklı makale, sempozyum kitabında yayınlandı. Çalışmada sürdürülebilirliğin şirketlerin kamuyu aydınlatma yükümlülükleriyle ilişkisini geleneksel olarak kabul gören finansal açıdan önemlilik yaklaşımı ve AB hukukunda benimsenen "çift yönlü önemlilik" ( double materiality ) kıstası çerçevesinde karşılaştırmalı hukuk, uluslararası uygulama ve Türkiye'deki gelişmeler üzerinden ele alıyoruz.

 NASAMER Law Blog'daki yeni yazıda , güncel bir Bölge Adliye Mahkemesi kararı vesilesiyle şirketler hukuku ihtilaflarında tahkime dair bazı düşünce ve tespitlerimi paylaştım. Yargının genelde muhafazakar yaklaştığı bir meseleye dair son derece ilginç ve derinliği açısından takdiri hak eden bir karar.

Bu yazıda hukuki terimlerin yanlış anlaşılması ve kullanılması bakımından güzel bir örneği ele alacağım. 1996'da Türkiye ile İran arasında akdedilen doğal gaz sözleşmesinde bir mücbir sebep hükmüne yer verilmiş. Hükümde, mücbir sebepler arasında "Tanrı'nın işleri" ( acts of God ) de sayılıyor. 2006'da Milliyet gazetesi sözleşmenin ilgili hükmünü "İran'dan gaz alımı Allah'a kalmış!.." başlığıyla (hatırladığım kadarıyla manşetten)  [1] haber yapıyor .   Habere göre sözleşmede yer alan ilgili hüküm şu şekilde: “ Article 14 14.5 - The term Force Majeure as employed herein shall mean wit (h) out limitation, acts of God , and/or acts of nature, acts of government or parliament, strikes, lockouts, wars declared or undeclared, blockades, insurrections, terro (r) ist acts, epidemics, landslides, earthquakes, fire, natural behaviour of gas reservoirs which may hinder the production as well as delivery of gas. ”     Hükmün haber metninde yer alan tercü...

"Şirketler Topluluğunda Pay ve Oy Oranlarının Hesaplanması (TK 196)" başlıklı çalışmam, Prof. Dr. Zühtü Aytaç'a Armağan 'da yayınlandı. Makalede özellikle şirketler arasında hâkimiyet-bağlılık ilişkisinin tespiti bakımından önemli olan pay ve oy oranlarının hesaplanmasını örnekler, tablolar ve şekiller üzerinden açıklamaya çalıştım. Çalışmanın sonuç kısmında -ana hatlarıyla başarıyla kaleme alınmış bir hüküm olan- TK 196'nın geliştirilmesine dair öneriler de yer alıyor.

NASAMER Law Blog'da yayınlanan bu yazıda  azınlığı koruyan düzenlemeler ve bunların tasnifi üzerinde duruyorum. Yazıda sınıflandırma amacıyla yaygın olarak başvurulan olumlu-olumsuz azınlık hakları ayrımını sorguluyor ve alternatif bir tasnif şekli öneriyorum.

"Anonim Şirkette Azınlığın Korunması: Kim İçin, Neden ve Nasıl Bir Koruma?" başlıklı makalem , İstanbul Hukuk Mecmuası'nda (80(2)) yayınlandı. Makalede Türk Ticaret Kanunu'nun azınlık pay sahipleri olarak kimleri, neden (hangi risklere karşı ve niçin kural olarak emredici olarak) ve nasıl (ne tür mekanizmalarla) koruduğu soruları üzerinde duruyorum. Bu bağlamda açıklayıcı işlevinin sınırlı olduğunu düşündüğüm olumlu - olumsuz azınlık hakları ayrımı yerine, söz hakları ve çıkış hakları (voice - exit) temelinde alternatif bir tasnif yaklaşımı öneriyorum.

Dr. Öğretim Üyesi Cem Veziroğlu birlikte kaleme aldığımız ve şirketler hukuku ihtilaflarında tahkim hakkında güncel gelişmeleri ele alarak muhtemel gelişmelere dair öngörülerimizi paylaştığımız blog yazısı, Şubat ayı başında Kluwer Arbitration Blog'da yayınlandı. "Arbitration of Corporate Law Disputes in Turkey: Is the Tide Turning?" başlıklı yazıya,  bu linkten erişebilirsiniz. 

Şirketler hukuku ihtilaflarında tahkim, genel kurul kararlarının hükümsüzlüğü gibi kimi davalarda hükmün dava dışı kişilere etkileri sebebiyle geleneksel olarak tereddütle karşılanan bir konu. Üstelik bu ihtilafların çok taraflı bir yargılamayı gerektirebilmesi de bir tereddüt sebebi. Ancak şirketler hukuku uyuşmazlıklarında tahkimin önünün açılması için hukuk politikası açısından güçlü gerekçeler var. Bu da meselenin arz ettiği güçlükleri aşmak için çözüm odaklı ve pragmatik bir yaklaşımı gerektiriyor. Karşılaştırmalı hukuktaki örneklerde böyle bir tavır benimsenmiş ve şirketler hukuku ihtilaflarına yönelik özel usuli düzenlemeler içeren tamamlayıcı tahkim kuralları hazırlanmıştı. Ben de bir süredir Türk hukuku için şirketler hukuku ihtilaflarına özgü bir tamamlayıcı tahkim kuralları tasarısı üzerinde çalışıyordum. Konu hakkında yakınlarda kayda değer gelişmeler oldu. Geçen ay bir şirketin esas sözleşmesinde yer alan tahkim şartı, ticaret sicilinde tescil ve ilan edilmişti . Bu hafta ...

"Ticari İşlemlerde Taşınır Rehni Kanunu’nun 'Ticari İşlem' Kıstası ve Taraf Bakımından Uygulama Alanı" başlıklı makalem, Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi'nin 2021 Kasım (23(2)) sayısında yayınlandı. Bu çalışmada Kanun'un ismindeki "Ticari İşlem" ifadesinin uygulama alanına bir sınırlama teşkil edip etmediğini ve borçlu dışında bir kişinin rehin vermesi halinde borçlu ve rehin verenin m. 3'te sayılan kişilerden (tacir, esnaf, çiftçi vs.) olması gerekip gerekmediğini tartışıyorum. Son kısımda üçüncü kişinin rehin vermesine dair tartışmaları gidermeye yönelik bir hüküm önerisi de yer alıyor. Makale metnine buradan erişebilirsiniz. 

Misafir yazar olarak Legal Akademi için kaleme aldığım yazıda şirketlerin öncelikle hangi menfaatlere hizmet etmesi gerektiği tartışmasından doğan melez şirketler ve özel olarak Amerikan benefit corporation'ı üzerine yazdım. Kâr amacıyla toplumsal amaçları harmanlayan bu şirketler, şirketler hukukunda nadir gördüğümüz inovatif bir yaklaşımın eseri. Yazıda kısaca bu şirketleri ortaya çıkaran ihtiyacı ve tipik anonim şirketlerden farklarını ele aldıktan sonra Türk hukuku açısından da birkaç değerlendirmeye yer verdim. Yazıyı bir süre sonra da buraya da ekleyeceğim; şimdilik yukarıdaki linkten erişebilirsiniz. Not: Yazının tam metnini aşağıda bulabilirsiniz. --- Sürdürülebilirlik Çağında Hukuki İnovasyon: “Topluma Faydalı Şirket” ( Benefit Corporation ) Üzerine Düşünceler Giriş Dünya ve iklim değişirken şirketler ve şirketlerden beklentiler de değişiyor. Bu yazıda değişen beklentilere bir cevap olarak ortaya çıkan ve bu beklentileri kurumsallaştırma amacı taşıyan topluma faydalı şirk...

 Bu kitap, 15 Ekim 2020 tarihinde düzenlenen Ticaret Hukuku Genç Akademisyenler Sempozyumu'nda sunulan 12 tebliğ metninden oluşmaktadır. Aynı zamanda Koç Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuka Genç Yaklaşımlar Konferans Serisi'nin 10. kitabıdır. Editörlüğünü Dr. Emek Toraman Çolgar ile birlikte yaptığım kitap hakkında detaylı bilgi için bkz.  Ticaret Hukukunda Genç Yaklaşımlar .

  Giriş Bu soruyu bu hafta sormamız tesadüf değil. Aynı günlerde meydana gelen birkaç gelişme, şirketler -özellikle enerji şirketleri- ve iklim krizi meselesini yeniden gündeme taşıdı. Hollanda’da bir mahkeme Shell’in karbon salınımını sınırlaması gerektiğine hükmederken ABD’de Exxon ve Chevron pay sahipleri, şirketlerin yeşil enerjiye geçiş sürecini hızlandırabilecek kararlar aldı. Bu yazıda şirketler üzerinde iklim değişikliği karşısında adımlar atma yönünde oluşan baskının nasıl oluştuğunu ele almak istiyorum. Bu yüzden dört ayrı koldan gerçekleşen/gerçekleşebilecek baskıyı ayrı başlıklar altında ele alacağım. Son kısımda bir yandan şirketler hukukunun daha tipik araçlarının benzer amaçlarla kullanılması ve ayrıca iklim kriziyle mücadelede şirketlere odaklanmanın doğru olup olmadığı konusunda düşüncelerimi paylaşacağım. Elbette iklim konusunda uzman olmadığım gibi aşağıda ele alınacak dört başlık hakkındaki tüm münferit gelişmelerden de haberdar değilim. Ancak en azından takip...

"Anonim Şirket Genel Kurul Kararlarının Hükümsüzlüğü İhtilaflarında Tahkim" başlıklı makalem, Banka ve Ticaret Hukuku Dergisi'nin Aralık 2020 (36(4)) sayısında yayımlandı. Bu çalışmada konuya ilişkin tartışmalı meseleleri tanıttıktan sonra bu tartışmaların karşılaştırmalı hukukta nasıl aşıldığını Alman ve İsviçre hukuku özelinde inceliyorum. Daha sonra genel kurul kararlarının hükümsüzlüğü bağlamında hem iptal hem de butlanın tespiti davaları bakımından tahkime elverişliliği tartışıp bu ihtilafların tahkim yoluyla çözülebileceği sonucuna varıyorum. Devamında anonim şirket esas sözleşmesinde tahkim şartına yer verilip verilemeyeceğine ilişkin tartışmaları -TK m. 340, 480(1) ve tahkim şartına maddi hüküm etkisi tanınması gibi çeşitli açılardan- ele alıyor ve geçerli bir tahkim şartının hangi unsurları barındırması gerektiğini açıklıyorum. Son olarak bu ihtilaflar bakımından tahkim usulünün özellik arz eden kısımlarına da değiniyorum. Sonuç kısmında anonim şirketler hukukund...